Địa lý Nhân văn

Ai xuôi về miền Tây sẽ có dịp chiêm ngưỡng những cổng đám cưới từ những vật liệu đơn sơ, dân giã mà lại đầm ấm. Người miền Tây gắn với sông nước là điều kiện cho những ngọn dừa nước có dịp vươn mình.  Người dân Nam Bộ thường dựng rạp cưới làm bằng tre, chuối và trang trí lá đủng đỉnh, tàu lá dừa, tàu lá dừa nước, hoa cau. Ảnh. Internet (sưu tầm)

Dừa nước, loài cây hoang dã thường chỉ mọc ở miền Nam nhưng ít người biết gần nửa thế kỷ trước, nó từng mọc thành bãi, thành vùng lan tràn ở bến Bính (Hải Phòng). Câu chuyện được một nhà văn ghi lại cách đây ít lâu rằng, các thủy thủ tàu không số khi vào Nam trở ra, để tàu bớt chông chênh, họ đã chất lên tàu những cây dừa nước mang về bến Bính, gần căn cứ Đoàn 125 thì quẳng đi. Ít lâu sau, cây dừa sinh sôi, thành một vùng dừa nước bạt ngàn. Có anh công nhân đóng tàu là người miền Nam tập kết bữa nọ tình cờ nhìn thấy những trái dừa nước bập bềnh trên sông bỗng da diết nhớ nhà, đi dọc bờ, tìm ra bãi dừa nước. Anh xúc động lân la gặp thủy thủ dò hỏi: Có phải các anh đã vào tận quê tôi mang ra giống dừa nước này không? Chuyện nhỏ thế nhưng được báo cáo lên tận Bộ Quốc phòng, lên Trung ương. Đoàn 125 bị kiểm điểm nghiêm khắc, bãi dừa nước bị phá sạch và anh công nhân có tình yêu quê hương sâu nặng kia bị theo dõi từng bước đi... Ảnh minh họa/ Internet

Họa sĩ Lý Khắc Nhu vốn nổi danh trong giới vẽ tranh thủy mặc Sài Gòn. Có lẽ gắn bó với loại tranh cổ điển này, nên ngôi nhà nhỏ “dưỡng già” của họa sĩ ở Q.2, TP.HCM mang đầy dáng dấp truyền thống: nhà trệt ba gian, lợp lá dừa mát rượi.

Hơn nửa thế kỷ trước, nhà địa lý học Pierre Gourou - Ủy viên thông tấn Viện Viễn Đông Bác cổ Pháp - đã đi khảo sát các ngôi nhà ở Việt Nam từ Thanh Hóa đến Bình Định, ông tìm ra những điểm khác nhau của ngôi nhà ở mỗi vùng. Khi khảo sát ở Quảng Trị, ông nhận thấy đa số kiểu nhà ở chung quanh Huế đều giống loại nhà ở Quảng Trị và nhiều ngôi nhà ở Huế đã được mua lại từ Quảng Trị, rồi tháo ráp chuyển vào. Trong mô tả có một chi tiết khá thú vị, đó là một loại nhà ở đã tồn tại từ lâu ở Quảng Trị, có hai tầng mái. Kiểu kết cấu phần mái như vậy giống với các mái nhà ở của các vùng cách xa, từ tận Bình Điện đến Phú Yên. Đến hôm nay ta gọi chung với cái tên là nhà Lá Mái. Nhà Lá Mái ở miền Trung gồm có các loại nhà: có thể là nhà rội/ rọi (cột chôn xuống đất), nhà thượng rường hạ rội (thường có cột ở giữa) hoặc nhà rường phổ biến (cột kê trên đá tán/ đá tảng), đặc biệt nhà có hai tầng mái (mái dưới hay trần đắp đất trên sàn bằng tre hoặc gỗ, tầng trên là khung đỡ bằng tre lợp tranh hoặc lá)...

Người miền Tây, không ai không biết đến cây dừa nước. Đây là loại cây đa dụng vì lá dùng lợp nhà, bẹ làm lạt buộc, cọng phơi khô đốt, trái dùng để ăn và đặc biệt là làm mứt…

Cũng như những miền quê khác ở Tây Nam bộ, đất Sóc Trăng chằng chịt kênh rạch dọc ngang; ven bờ sông rạch, lá dừa nước mọc ken dày tạo nên một màu xanh ngút tầm mắt. Mọc chen trong các đám lá dừa nước ngoài các loại cây thân gỗ như bần, vẹt, quao, dái ngựa… còn có những loài dây leo như cóc kèn, dây choại… đặc biệt là dây mơ rừng.