Dân Nam bộ “kiếm kế sinh nhai” từ dừa nước

Ngoài những giá trị về cảnh quan thiên nhiên, dừa nước còn là loài cây gắn bó mật thiết với đời sống kinh tế của số đông người dân Nam bộ.

Từ những đặc điểm tự nhiên

Cây dừa nước phát triển mạnh mẽ ở vùng sình lầy nước lợ và cả nước ngọt. Thân cây mọc ngang dưới lòng đất, chỉ có lá và cuống hoa mọc lên trên. Hoa cái nở rộ thành chùm ở đầu cụm hoa hình cầu, hoa đực mầu đỏ hoặc vàng dạng đuôi sóc trên những nhánh kế sau. Khi hoa đã thụ phấn, những trái nhỏ ép vào nhau lớn lên trông như một quả bóng đường kính cỡ 25-30 cm trên mỗi đầu cuống.

Vùng sông nước miền Tây Nam bộ gắn với cảnh quan dừa nước bạt ngàn

Quả dừa nước già khô, sẽ rơi ra và phân tán theo thủy triều, đôi khi chúng mọc mầm ngay khi trôi nổi trên nước. Giá trị phổ biến nhất của cây dừa nước là lá dùng để lợp nhà. Có thể nói trước đây đa số nhà dân ở vùng sông nước đều được lợp bằng lá dừa nước.

Vùng sông nước miền Tây Nam bộ gắn với cảnh quan dừa nước bạt ngàn 

Đối với nhiều gia đình nông dân thì cây dừa nước là kế mưu sinh của họ, thu nhập kinh tế chủ yếu dựa vào việc bán lá dừa hoặc các sản phẩm làm ra từ dừa.

Chật vật kiếm sống với dừa

Quá trình thu hoạch lá từ khi lá dừa còn xanh đến khi có thể sử dụng chầm lá lợp nhà là cả một giai đoạn vất vả của người nông dân. Lá dừa thu hoạch mỗi năm hai đến ba lần tùy theo sự phát triển của cây.

Để chặt lá họ phải chèo ghe đến từng cây dừa. Lá dừa nước khi còn tươi rất nặng nên việc vận chuyển lá và trong giai đoạn phơi khô cũng tốn nhiều công sức. Thời gian phơi lá dừa có khi kéo dài cả tháng do thời tiết không thuận lợi, nhất là vào mùa mưa thì việc phơi lá càng khó khăn hơn.

Ngày nay đời sống phát triển, hầu hết bà con đều xây nhà ngói nhưng nghề bán lá dừa lợp nhà vẫn tồn tại. Đó là phục vụ nhu cầu muốn thay đổi không gian của khách hàng tại các quán cà phê, khách sạn, khu du lịch.

Ngoài công dụng lợp nhà, lá và cọng dừa nước còn được dùng làm chổi, dây lạt buộc, làm củi hoặc kết bè qua sông. Chổi dừa nước được sử dụng làm vệ sinh gia đình. Đến thăm gia đình Bác Lê Thị Thơm, làm nghề bó chổi gần 40 năm ở ấp 1, xã Phước Kiển, huyện Nhà Bè, chúng tôi mới biết rằng để gắn bó với nghề này thì đòi hỏi người làm chổi phải chịu khó, cẩn thận, tỉ mỉ trong từng công đoạn.

Trước đây, gia đình bác Thơm cũng làm nghề bán lá dừa nhưng thu nhập không ổn định nên bác đã chuyển hẳn sang nghề làm chổi. Quá trình làm chổi phải qua nhiều công đoạn. Vì gia đình không trồng dừa nước nên bác phải mua lá dừa nước của các hộ khác. Từ lá dừa tươi phải qua công đoạn tước lá lấy cọng, cạo rồi đem phơi và sau cùng là bó chổi.

Người dân bó chổi từ dừa nước 

Bó được bao nhiêu bác đem ra chợ bán bấy nhiêu, từ trước đến giờ bác thường bán lẻ như thế chứ rất ít khi bỏ mối vì bỏ mối không có lời. Mỗi cây chổi bán lẻ với giá 15.000 đồng, còn nếu bán sỉ chỉ 7.000 đến 8.000 đồng tùy theo người đặt hàng.

Bác Thơm chia sẻ: “Gắn bó với nghề làm chổi này gần 40 năm rồi nên tình cảm của bác dành cho nghề này rất nhiều. Chính nghề này đã giúp gia đình bác trang trải mọi sinh hoạt của cuộc sống hằng ngày”.

Lời kết

Từ trước đến nay, có thể nói rằng cây dừa nước có những giá trị không nhỏ trong đời sống của nhiều hộ dân vùng sông nước Nam bộ. Dừa nước không chỉ loại cây mang lại thu nhập kinh tế mà còn có tác dụng bảo vệ các bờ kênh rạch và chống xói mòn.

Hiện nay tuy diện tích trồng dừa nước bị thu hẹp dần nhưng bà con nông dân nhiều nơi vẫn duy trì, coi đó là cây có ích, giúp nhiều hộ thoát nghèo, nhất là vào mùa thu hoạch trái, gia đình nào trồng dừa nước cũng có thêm nguồn thu nhập.

HOÀNG OANH