Cây dừa nước

Cây Dừa nước có tên khoa học là Nypa fruticans Wurmb, thuộc họ Cọ Palmae.

Cây dừa nước có nguồn gốc xuất xứ từ vùng Tây Nam Bộ do những thương lái, buôn ghe bầu mang về trồng ở vùng đất ngập mặn. Cây dừa nước lần đầu tiên xuất hiện tại Vùng đất này hơn 300 năm trước đây. Qua nhiều đời, cây dừa nước phát triển rất mạnh, thích nghi với loại đất bùn pha cát. Cây chịu mặn cao, đặc biệt ở vùng cửa sông gần biển, hạ lưu của "đất Chín Rồng".

Hình 1: Dừa nước tại Tây Nam Bộ

Cây dừa nước mọc thành dãy ven sông lạch nước lợ, gồm phần gốc thân ngầm với hệ thống rễ chằng chịt và phần trên là lá to. Lá dài 5-8m gồm có cuống lá tròn, dài, phần trên là bẹ lá phình to. Lá dùng để lợp nhà, làm vách, cuống lá có thể ghép lại dùng làm cửa, vách và các trang trí trong nhà. Cụm hoa dài 60-90cm, gié đực dài 3-5cm màu cam.

Hình 2: Hoa đực (hình đuôi sóc) và hoa cái (hình cầu) của cây dừa nước

Hình 3: Hoa đực dừa nước màu vàng

Cây dừa nước có quả chùm, buồng quả to, gần hình cầu. Mỗi buồng có từ 40-60 quả, quả có nhân cứng, cơm của quả màu trắng, mềm, ngon, có thể ăn được, 1kg có 10-12 quả.

Hình 4: Cây dừa nước có quả chùm.

Hình 5: Buồng quả dừa nước

Hình 6: Quả dừa nước có nhân cứng; cơm của quả màu trắng

Cây dừa nước, từ lúc trồng đến khi ra hoa, tựu quả khoảng 10 năm trở lên. Thời gian cây dừa nước từ lúc ra hoa đến khi trái già có thể ươm trồng được là 12 tháng.

Hình 7: Vườn ươm giống cây dừa nước

Quả dừa nước thường tự rụng xuống đất, người dân nhặt về ươm cây con giống để trồng. Thời gian ươm giống đến khi cây non có thể đem trồng được là 12 tháng. Cây con 12 tháng tuổi thường có độ cao từ 1m trở lên, tùy vào chất lượng đất.

Hình 8: Trồng cây dừa nước

Cây dừa nước thường được người dân địa phương trồng dọc theo các dải đất bồi ven sông. Người dân thường chờ nước thủy triều xuống cạn, đào hố sâu khoảng 20cm, rộng 30cm, đặt cây dừa xuống và lấp đất lại. Đóng một cây cọc dài 1,5m, xuống sâu 0,5m bên cạnh và dùng dây buộc cây dừa vào cây cọc giá đỡ, tránh bị gió lay chuyển, và không bị trôi khi nước triều lên cao. Mật độ cây trồng là 1,2 m tính cho cây cách cây, và hàng cách hàng. Thông thường từ 7 đến 10 hàng cây trồng, người dân dành một khoảng trống 5m theo chiều ngang để tạo mương ra vào khai thác lá dừa sau này. Khoảng mương rộng hay hẹp, tùy theo vùng đất trồng với chất lượng thổ nhưỡng khác nhau.

Hình 9: Mương ra vào khai thác lá dừa nước

Lá cây dừa nước được khai thác mỗi năm 2 lần. Lần thứ nhất vào thời gian từ tháng giêng đến tháng 3 âm lịch, và lần thứ 2 từ tháng 8 đến tháng 9 âm lịch. Khi khai thác, người dân thường để lại 2 đến 3 lá non trên mỗi gốc dừa. Bẹ lá và phiến lá dừa nước là nguyên liệu để làm tấm tranh lợp nhà, phên chắn gió, hoặc các mái dù che mát, trang trí tại các nhà hàng, khách sạn.

Hình 10: Khai thác lá dừa nước 

Hình 11: Tấm lợp nhà làm từ lá dừa nước

Hình 12: Phên nhà làm từ lá dừa nước

Rừng dừa nước là một trong những hệ sinh thái rừng ngập mặn rất phong phú tại vùng hạ lưu sông và đồng thời đây cũng là vùng sinh sản của các loài thủy sinh vùng cửa sông ven biển. Rừng dừa nước còn là nơi trú ngụ, sinh trưởng tuyệt vời của nhiều loài động vật sống dưới nước, là nơi ngăn gió, trốn bão của ngư dân và tàu thuyền theo các mương lạch.

Hình 13: Một số loài động vật thủy sinh được tìm thầy trong rừng dừa nước

Rừng dừa nước còn là nơi cung cấp vật liệu phong phú cho người dân với ngành nghề tranh, dừa, và là một phong cảnh thiên nhiên vô cùng kỳ thú.

Hình 14: Trung tâm du khách và bảo tồn rừng dừa nước 

Hình 15: Tàu lặn biển Cù Lao Chàm đang trốn bão trong rừng dừa nước 

Trong xu thế phát triển kinh tế du lịch ngày nay, rừng dừa nước là một cảnh quan sinh thái hữu tình, được quan tâm, đặc biệt với loại hình du lịch sinh thái làng quê, ruộng đồng song cùng hệ thống kênh rạch chằng chịt, thuận lợi cho cả các tour đường làng và đường thủy.

Hình 16: Du thuyền trên sông trong rừng dừa nước

Hình 17: Tour thuyền thúng trong rừng dừa nước 

Hình 18: Du lịch tour xe đạp trên đường làng trong rừng dừa nước 

Hình 19: Điểm du lịch cộng đồng trong rừng dừa nước 

Rừng dừa nước là tài sản vô giá của người dân địa phương đang được bảo tồn để phát triển.

Nguồn: Internet